Blog Yazısı Özeti

TÜBİTAK'ın 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı 2026 yılı 2. çağrısının ekindeki bilgi notu açık: "1501 ve 1507 destek programlarına sadece KOBİ niteliğinde olan sermaye şirketleri başvuru yapabilmektedir." Aynı ifade 1501 program sayfasında da yer alıyor. Ar-Ge planında 1501'e yer veren büyük ölçekli kuruluşlar için bu, programın ve rolün baştan seçilmesi gerektiği anlamına geliyor.

Bu yazı, KOBİ ölçeğinin üstündeki firmalar için TÜBİTAK'ta hâlâ açık olan kapıları tek tabloda topluyor; 1707 ve 1711'de "müşteri kuruluş" rolünü, başvuruyu hakeme gitmeden düşürebilecek üç kuralı, sivil amaç kısıtını ve vergi tarafını anlatıyor. Son bölümde bir sonraki çağrıya şimdiden hazırlanmak için bir kontrol listesi var. Bilgiler 11.11.2026 tarihinde TÜBİTAK çağrı metinleri, uygulama esasları, mevzuat.gov.tr, Resmî Gazete ve Avrupa Komisyonu belgelerinden kontrol edilmiştir.

2026'da ne değişti: 1501 ve 1507 yalnız KOBİ'ye açık

1501 2026/2 çağrısı 20 Temmuz 2026'da açıldı ve 26 Ekim 2026'da kapandı. Çağrının amacı KOBİ ölçeğindeki kuruluşların Ar-Ge kapasitesini geliştirmek olarak tanımlanmış; çağrı ekindeki "Başvuru Süreci Kısa Bilgi Notu"nun 4. notu ve program sayfası da yalnızca KOBİ ölçeğindeki sermaye şirketlerinin başvurabileceğini söylüyor. 1507 ise adından da anlaşılacağı gibi zaten KOBİ'lere yönelik bir başlangıç programı.

Burada dürüst olunması gereken bir nüans var. 1501 Uygulama Esasları'nın 15. maddesinin 3. fıkrası, çalışan sayısı ve/veya net satış tutarı TÜBİTAK Yönetim Kurulunun belirlediği sınırın altında kalan büyük ölçekli sermaye şirketlerinin başvurabileceğini, bu şartların TEYDEB internet adresinde yayımlanacağını söylüyor. Ancak bu yazının hazırlandığı tarihte yayımlanmış böyle bir sınır bulamadık. Bu nedenle doğru ifade "1501 büyük firmalara kalıcı olarak kapandı" değil, "1501'in 2026 çağrıları ve program sayfası yalnızca KOBİ ölçeğindeki şirketlere açık" olmalıdır. 2027 çağrılarının koşulları henüz duyurulmadı; 1501 sayfasındaki sık sorulan sorulara göre çağrılar genel olarak yılda iki kez açılıyor.

KOBİ tarafında 1507'nin son iki haftasını TÜBİTAK 1507 başvurusu uzatıldı: son iki hafta rehberi yazımızda anlattık. Bu yazı ise KOBİ ölçeğinin üstündeki firmalara odaklanıyor.

Büyük firmaya açık TÜBİTAK kapıları: tek tablo

Aşağıdaki tablo, büyük ölçekli bir sermaye şirketinin doğrudan başvurabildiği veya rol alabildiği TÜBİTAK programlarını özetliyor. Oranlar çağrıdan çağrıya değişebilir; bağlayıcı olan her zaman ilgili çağrı metnidir.

Program Büyük firma uygun mu? Büyük firma için destek modeli Çağrı tipi 2026 durumu Sonraki dönem (11.11.2026 itibarıyla)
1501 Sanayi Ar-Ge 2026 çağrılarında hayır – Dönemsel 2026/2: 20.07–26.10.2026, kapandı 2027 koşulları duyurulmadı
1511 Öncelikli Alanlar / Teknoloji Hamlesi Evet Uygulama Esasları: büyük için en fazla %60. Program sayfasının Hamle bölümü: büyük için %50, en fazla 40 M TL. Çağrı metni bağlayıcı Çağrılı; Hamle çağrıları hamle.gov.tr'de TÜBİTAK sayfasında listelenen açık 1511 çağrısı yok Duyurulmadı
1509 Uluslararası Sanayi Ar-Ge (EUREKA Network, Kümeler, Globalstars) Evet İlk 5 proje %60, sonrakiler %40. Bütçe tek ortaklı 25 M TL, ortaklı 80 M TL. %30'a kadar ön ödeme Uluslararası programın takvimine bağlı Kümelere göre değişiyor Küme takvimlerini izleyin
1709 Eurostars Ortak olarak evet; uluslararası koordinatör KOBİ olmalı %60. Türk ortak bütçesi 600.000 €, ortaklı başvuruda 850.000 € Uluslararası kesim tarihleri 2026/2 uluslararası kapanış 10.09.2026; ulusal 2. aşama 08.01–10.05.2027 TÜBİTAK duyurusunu izleyin
1505 Üniversite-Sanayi İşbirliği Müşteri kuruluş olarak evet (yürütücü üniversite veya araştırma kurumu) Büyük müşteride bütçenin %60'ı TÜBİTAK, %40'ı müşteri Sürekli açık Açık Sürekli
1515 Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Evet (son üç yılın birinde program sayfasındaki Ar-Ge harcaması eşiği) Türk Ar-Ge personeli %75; yıllık en fazla 25 M TL; 5 yıl, 5 yıla kadar uzatma Sürekli açık Açık Sürekli
1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm (1801) Evet Geri ödemeli %70, öz kaynak %30; proje sonunda geri ödemeli tutarın %50'si hibeye döner. Büyük için bütçe 51,5 M TL, geri ödemeli üst sınır 1,5 M USD Dönemsel 2026-2: 03.08–12.10.2026, kapandı Duyurulmadı
1602 Patent Uluslararası patent başvuru destekleri için evet Tüzel kişi yılda en fazla 20 başvuru; tescil ödülü yalnız KOBİ, üniversite ve gerçek kişilere Sürekli (uluslararası) Açık Sürekli
1707 Sipariş Ar-Ge Yalnız müşteri kuruluş olarak Müşteri, tedarikçi KOBİ giderinin en az %40'ını öder Dönemsel (2026'da 3 çağrı) 2026-3: 01.09–27.11.2026, açık 2027 duyurulmadı
1711 Yapay Zekâ Ekosistem Yalnız müşteri kuruluş olarak Müşteri, teknoloji sağlayıcı giderinin %20'sini öder Yıllık (program sayfası: yılda bir çağrı) 2026 çağrısı 02.10.2026'da kapandı 2027 duyurulmadı

İki not: 1505 ve 1515 için güncel bütçe üst limitlerini rakam olarak vermiyoruz; TEYDEB'in yayımladığı üst limit tablosunun ve program sayfasının başvuru günündeki hâline bakın. 1515'teki Ar-Ge harcaması eşiği de her yıl enflasyonla güncellendiği için başvuru öncesinde program sayfasından teyit edilmeli.

Dolaylı kapılar: 1707 ve 1711'de "müşteri kuruluş" olmak

Büyük firmalar için en az bilinen yol, Ar-Ge'yi bir KOBİ'nin yürüttüğü projede müşteri kuruluş olmak. Her iki programda da başvuruyu müşteri kuruluş yapıyor, ama hibenin asıl muhatabı KOBİ.

1707 Sipariş Ar-Ge (2026-3) 1711 Yapay Zekâ Ekosistem (2026)
Kim Ar-Ge yapar? Tedarikçi KOBİ (en az bir tane) Teknoloji sağlayıcı KOBİ + üniversite laboratuvarı veya kamu araştırma merkezi; TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü (YZE) konsorsiyumda
Büyük müşteri ne öder? Tedarikçinin dönem raporunda beyan ettiği giderin en az %40'ı Teknoloji sağlayıcının beyan ettiği giderin %20'si
TÜBİTAK tedarikçiye/sağlayıcıya Kabul edilen harcamanın %40'ı hibe Kabul edilen harcamanın %60'ı hibe
Müşterinin kendi personeli Yönetim, kalite, test, validasyon, sahada doğrulama personeli için %40; en fazla 18 adam-ay Teknolojiyi bünyeye kazandırmak için çalışan personel için %60; en fazla 18 adam-ay
Bütçe ve süre En fazla 10 M TL, en fazla 24 ay En fazla 10 M TL (genel gider, PTİ ve kurum hissesi hariç), en fazla 24 ay
Belgeler İşbirliği sözleşmesi ve ekonomik fizibilite raporu başvuru belgeleri arasında Sağlayıcı ile işbirliği sözleşmesi; başvurudan önce YZE ile görüşme ve Niyet Beyan Formu
Kısıtlar İlişkili kişiler (5520 sayılı KVK) aynı projede müşteri ve tedarikçi olamaz; ortakların birbirinden aldığı danışmanlık ve hizmet giderleri desteklenmez Aynı ilişkili kişi yasağı ve ortaklar arası hizmet kuralı; sağlayıcı KOBİ'nin ortak ve çalışanları üniversitenin veya yürütücünün proje ekibinde yer alamaz

1711 2026 çağrısında sayılan öncelikli alanlardan biri Akıllı Üretim Sistemleri idi; çağrı metni bu alanda verimlilik, kalite, üretim planlama ve ürün tasarımı iyileştirmesi gibi kazanımlar bekliyordu. Fabrika verisiyle çalışan bir yapay zekâ projesinin nasıl kurgulanabileceğine dair bir örneği kestirimci bakım yazımızda, sahada çalışan mühendis modelini ise Forward Deployed Engineer nedir yazımızda anlattık.

1707'nin 2026-3 çağrısında kuruluş bazlı ön kayıt için son gün 25 Kasım, kapanış 27 Kasım 2026. Konsorsiyum ve sözleşme kurmak zaman aldığı için bu çağrıya yeni başlayacak bir müşteri–tedarikçi çiftinin süresi çok dar; çoğu firma için gerçekçi hedef 2027 çağrıları.

Başvuruyu baştan düşüren üç kural

1. Ar-Ge'yi dışarıya yaptırmak ret sebebidir

1501 2026/2 çağrı metninin 5. bölümü, hakem değerlendirmesi başlatılmadan ret sebebi sayılabilecek kritik tespitler arasında şunu sayıyor: "Kuruluşun Ar-Ge çalışmalarına katkısı yoktur/sınırlıdır. Projedeki Ar-Ge çalışmaları hizmet alınan kurum/kuruluş tarafından yapılacaktır."

Uygulama Esasları da aynı çizgide. Satın alınan Ar-Ge hizmeti projenin önemli bir kısmını oluşturuyorsa TÜBİTAK, iki kuruluştan ortak başvuru ya da eş zamanlı ayrı başvuru isteyebiliyor (1501 UE md. 17/2). Yurt dışından alınan danışmanlık ve hizmetlerin toplamı desteklemeye esas harcamanın %20'si ile sınırlı (md. 12/2). Dış destek mümkün, ama problemi tanımlayan, kararları veren ve bilgiyi biriktiren taraf başvuran firma olmalı. Dış geliştirici seçerken nelere bakılacağını TÜBİTAK projesi için yazılım ve donanım firması nasıl seçilir yazımızda anlattık.

2. Proje hazırlama danışmanlığı 1507 dışında destek kapsamında değil

TEYDEB Mali Rapor Hazırlama Kılavuzu (23 Mart 2026'da yürürlüğe girdi), desteklenmeyen giderler arasında şunu sayıyor: "Proje önerisi ve Ar-Ge Yardımı İstek Formu hazırlamak ve hazırlatmak için alınan danışmanlık giderleri (1507 destek programı hariç)". 1501 ve 1511 Uygulama Esasları da proje öneri formlarının (AGY100/AGY300, AGY111/AGY311) hazırlama ve hazırlatma giderlerini destek dışı sayıyor (her ikisinde md. 14/1-f).

Yani büyük firma proje hazırlığı için danışmanlık alabilir, ama bu bedeli kendi bütçesinden öder. Bu bedeli proje bütçesine "hizmet alımı" adıyla yerleştirmek mevzuata aykırıdır. Aynı kılavuz, kuruluşun gerçek kişi ortaklarından, yönetim kurulu üyelerinden, müdürlerinden ve çalışanlarından alınan danışmanlık ve hizmetleri de destek dışı sayıyor.

3. Kamu kurumuna bedel karşılığı taahhüt edilmiş çıktı

1501 Uygulama Esasları md. 9/6'ya göre projede geliştirilmesi hedeflenen çıktının tamamı veya bir kısmı, proje başlangıç tarihinde veya öncesinde başvuran kuruluş tarafından bir kamu kurum veya kuruluşuna bedeli karşılığında taahhüt edilmişse proje önerisi değerlendirmeye alınmaz. Benzer hükümler 1511 ve 1505 Uygulama Esasları'nda da var. Bu kural belirli bir kuruma özgü değil; tüm kamu kurum ve kuruluşları için geçerli. Md. 9/10'daki tanım geniş: genel ve özel bütçeli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, fonlar ve bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler de kapsamda.

Aynı maddenin üç ayrıntısı planlamayı değiştirir:

  • Daha gelişmiş versiyon istisnası (md. 9/6): Kamuya satılmış veya taahhüt edilmiş bir ürünün, yazılımın veya modülün daha gelişmiş versiyonunu konu alan projeler, önceki çıktının kamuya satılmış olması nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmez.
  • Destek sırasında taahhüt (md. 9/7 ve 9/9): Proje desteklenirken çıktı kamuya taahhüt edilirse, işin verildiği tarihe kadarki faaliyetler destek kapsamında kalır, o tarihten itibaren proje yürürlükten kaldırılır. Kuruluşun bunu işin verildiği tarihten itibaren 30 gün içinde TÜBİTAK'a bildirmesi gerekir.
  • Prototip ve niyet beyanı istisnası (md. 9/11): Doğrulama ve geçerleme amaçlı (demo, saha testi, kullanıcı testi) prototiplerin kamuya satışı ile kamu kurumuyla imzalanan irade/niyet beyanı, uzlaşı protokolü ve paydaş beyan formu bu hükümlerin dışında.

Kamu müşterisi olan firmalar için pratik sonuç şu: proje konusu seçilmeden önce sözleşme portföyü bu maddeye göre taranmalı. Bu bir mevzuat özetidir, hukuki görüş değildir; somut sözleşmeler için hukuk danışmanınıza başvurun.

Sivil amaç kısıtı: uluslararası programlarda nereye kadar?

Savunma, havacılık veya çift kullanımlı teknoloji geliştiren kuruluşlar uluslararası programlara bakarken bir sınıra takılır:

  • EUREKA (1509, 1719, Eurostars): TÜBİTAK'ın 1509 sunumundaki uluslararası başvuru koşullarına göre proje "sivil (savaş dışı) bir amaca yönelik olmalıdır".
  • Ufuk Avrupa: Türkiye, Komisyonun katılımcı ülke listesinde (V4.0, 31.07.2026) asosiye ülkeler arasında yer alıyor. Ancak Tüzük (AB) 2021/695 md. 7/1'e göre bu programdaki araştırma ve yenilik faaliyetleri yalnızca sivil uygulamalara odaklanır.
  • Avrupa Savunma Fonu (EDF): Komisyonun EDF katılımcı ülke listesinde (V5.0, 01.04.2026) AB dışından katılan tek ülke Norveç; Ukrayna ilgi beyan etmiş durumda. Türkiye listede yer almıyor.

Pratikte bu, çift kullanımlı bir teknolojinin sivil uygulamasının (ör. endüstriyel algılama, sivil havacılık bakımı, enerji, üretim) ayrı bir proje olarak tanımlanıp 1509 veya Ufuk Avrupa'ya taşınabileceği anlamına gelir. Bu ayrımın kâğıt üzerinde değil, iş paketleri, çıktılar ve kullanım senaryolarıyla gerçekten yapılması gerekir. Aynı çıktının kamuya taahhüt durumu da yukarıdaki üçüncü kurala göre ayrıca kontrol edilmeli.

Vergi tarafı: Ar-Ge merkezi eşiği ve proje personeli teşviki

5746 sayılı Kanun, Ar-Ge merkezi için 50 tam zaman eşdeğer (TZE) Ar-Ge personeli öngörüyor ve bu sayıyı 15'e kadar indirme yetkisini Cumhurbaşkanına veriyor. 2016/9093 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı genel eşiği 15 olarak belirlemiş; ancak şu NACE sınıfları için eşik 30:

NACE Faaliyet
29 Motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatı
30.30 Hava taşıtları ve uzay araçları ile ilgili makinelerin imalatı
30.40 Askeri savaş araçlarının imalatı
30.91 Motosiklet imalatı
30.99 Başka yerde sınıflandırılmamış diğer ulaşım ekipmanlarının imalatı

Daha az bilinen nokta şu: gelir vergisi stopajı teşviki ve sigorta primi işveren hissesinin yarısının karşılanması, yalnızca Ar-Ge merkezlerinde değil, kamu kurum ve kuruluşlarınca veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personeli için de uygulanıyor (5746 md. 3/2 ve 3/3; stopaj teşviki ücretin brüt asgari ücretin 40 katını aşmayan kısmına uygulanır). Yani bir 1511, 1509 veya Ufuk Avrupa projesi, hibenin yanında personel maliyeti tarafında da etki yaratabilir. Kanun 31.12.2028 tarihine kadar uygulanıyor.

TÜBİTAK desteği ile diğer kamu teşviklerinin birlikte kullanımında 1501 Uygulama Esasları md. 9'daki düşürme kuralları da devreye giriyor; 5746 sayılı Kanun'un "Ar-Ge ve tasarım indirimi" tanımı altındaki destekler ile kredi şeklindeki geri ödemeli destekler bu düşürmenin dışında tutulmuş (md. 9/3). Hesabın projeye özel olarak mali müşavirinizle yapılması gerekir.

Sonraki çağrıya hazırlık: şimdi ne yapılabilir?

Beklemeden başvurulabilecekler

  • 1505: Ortak çalışacağınız üniversite veya araştırma kurumuyla problemi tanımlayın; başvurular sürekli açık. Hizmet alımı kalemi bütçenin %20'sini aşamıyor.
  • 1515: Ar-Ge harcaması eşiğini sağlıyorsanız niyet beyanı ile süreç başlatılabiliyor; başvuru yılın herhangi bir iş gününde yapılabiliyor.
  • 1602: Uluslararası patent başvuru destekleri dönem beklemeden alınıyor.
  • 1707 2026-3: Hazır bir müşteri–tedarikçi ilişkisi ve sözleşme varsa 27 Kasım'a kadar; yoksa 2027'ye hazırlanın.

Dönemsel programlar için hazırlık listesi

2027 çağrı tarihleri henüz duyurulmadı. 2026'da 1711 çağrısı 2 Ekim'de, 1501'in 2. çağrısı 26 Ekim'de kapandı; program sayfalarına göre 1711 yılda bir, 1501 yılda iki kez açılıyor. Takvim açıklandığında iyi bir proje dosyası için zaman genellikle yetmez. Aşağıdaki işler çağrıyı beklemeden yapılabilir:

  • Kuruluş bazlı ön kayıt: TÜBİTAK çağrı metinleri ön kayıt için çağrının açılmasının beklenmesine gerek olmadığını söylüyor. Kayıt bilgilerinizi şimdiden güncelleyin.
  • e-İmza: Proje önerileri e-imza ile gönderiliyor; yetkililerin e-imza geçerlilik sürelerini kontrol edin.
  • Program ve rol seçimi: Doğrudan yürütücü mü (1511, 1509, 1515), müşteri kuruluş mu (1505, 1707, 1711)?
  • Teknik belirsizlik: Çözülecek problemi tek paragrafta yazın. Bilinen yöntemlerle yapılabilecek iş Ar-Ge sayılmaz.
  • Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS): Başlangıç ve hedef THS'yi TÜBİTAK'ın THS soru setleriyle belirleyin.
  • İş paketleri: Her paketin sorumlusu, çıktısı ve ölçülebilir başarı ölçütü. Dış hizmet alınacak paketleri ayrıca işaretleyin ve Ar-Ge'nin çekirdeğinin firmada kaldığını gösterin.
  • Bütçe: İş paketlerinden türetin. Yurt dışı hizmet alımı %20 sınırını ve programın desteklemediği kalemleri kontrol edin.
  • İlişkili kişi taraması: 1707 ve 1711'de 5520 sayılı KVK anlamında ilişkili kuruluşlar aynı projede müşteri ve tedarikçi olamaz. Ortak, yönetici ve çalışandan hizmet alımı da destek dışı.
  • Kamu taahhüdü taraması: Proje çıktısının veya bir kısmının bir kamu kurumuna bedel karşılığı taahhüt edilip edilmediğini, gelişmiş versiyon ve prototip istisnalarıyla birlikte kontrol edin.
  • Sivil amaç kontrolü: Uluslararası programa gidilecekse sivil uygulamanın ayrı ve gerçek bir kapsamı olduğunu doğrulayın.
  • Konsorsiyum: 1711 için teknoloji sağlayıcı KOBİ, üniversite ortağı ve YZE görüşmesi; 1509 için yurt dışı ortak. Bunlar en uzun süren adımlar.

Busana bu tabloda nerede durur?

Önce net olan kısmı yazalım: Ar-Ge'nin yürütücüsü ve asıl yapanı her zaman başvuran firmadır. Busana'nın bu programlarda alabileceği roller mevzuattaki adlarıyla şunlar:

  • Proje önerisi hazırlama danışmanlığı: Program ve rol seçimi, teknik belirsizliğin ve iş paketlerinin yazılması, bütçenin iş paketlerinden türetilmesi. 1501 ve 1511 dahil 1507 dışındaki TEYDEB programlarında bu gider destek kapsamında değildir; büyük firma bu bedeli kendi bütçesinden öder ve proje bütçesine hizmet alımı olarak eklenmez.
  • Proje önerisinde beyan edilen hizmet alımı: Firmanın ihtiyaç duyduğu tamamlayıcı iş paketlerinde yazılım, elektronik ve yapay zekâ geliştirme hizmeti. Bu hizmet daha başvuru aşamasında dosyada yapılacak iş ve gerekçesiyle açıkça yazılır, sözleşme veya protokolle tanımlanır; projenin asıl Ar-Ge problemi ve kararları firmada kalır.
  • 1711'de teknoloji sağlayıcı KOBİ: Büyük firma müşteri kuruluş olarak başvurur; Busana en az bir yapay zekâ geliştirme veya uygulamaya alma iş paketinden sorumlu bir konsorsiyum üyesi olarak yer alabilir.
  • 1707'de tedarikçi KOBİ: Programın tasarımı gereği Ar-Ge'yi tedarikçi KOBİ yürütür; büyük firma müşteri kuruluş olarak ihtiyacı tanımlar, yönetim, test, validasyon ve sahada doğrulamayı üstlenir ve giderin en az %40'ını öder.

Aynı projede danışman ve geliştirici rolleri birlikte üstlenilecekse bu ayrım sözleşmede ve dosyada açıkça yazılmalı. Konsorsiyum üyelerinin birbirinden aldığı danışmanlık ve hizmet giderlerinin desteklenmediği programlarda (1707, 1711, Eurostars) bu kural ayrıca dikkate alınır. Yalnızca teknoloji geliştirme içeren projelerle çalışıyoruz. Desteğin onaylanacağını kimse garanti edemez; kararı TÜBİTAK verir. Program ve rol seçimi için TÜBİTAK ve KOSGEB danışmanlığı sayfamıza bakabilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar